Epilepsi (Sara Hastalığı) Nedir? Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri

Epilepsi (halk arasında “sara hastalığı” olarak da bilinir), beyindeki anormal elektriksel aktivite sonucu ortaya çıkan, tekrarlayıcı nöbetlerle seyreden kronik bir nörolojik hastalıktır.

Beyin hücreleri arasında normalde düzenli bir elektrik aktivitesi bulunur. Ancak bazı durumlarda ani başlayan anormal deşarjlar nedeniyle bu denge bozulur ve nöbetler oluşur. Nöbetin türüne ve beynin etkilenen bölgesine göre belirtiler değişebilir.

Toplumda her 30 kişiden biri hayatının bir döneminde epileptik nöbet geçirebilir. Ancak tekrarlayan nöbetler varsa, bu durum epilepsi hastalığı olarak tanımlanır.

Epilepsi Neden Olur?

Epilepsi, birçok farklı nedene bağlı olarak gelişebilir. Ancak bazı vakalarda hiçbir neden bulunamaz. Bu durumda idiyopatik epilepsi (nedeni bilinmeyen epilepsi) tanısı konur.

En Sık Görülen Nedenler:

• Beyin tümörleri

• Menenjit, ensefalit gibi beyin enfeksiyonları

• Beyin damar tıkanıklıkları veya kanamaları

• Kafa travmaları

• Genetik faktörler

• Metabolik bozukluklar

• Zehirlenmeler

• Alzheimer gibi dejeneratif hastalıklar

Sara Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Epilepsi nöbetinin belirtileri, nöbetin türüne ve beyindeki etkilenme bölgesine göre değişiklik gösterir.

Yaygın Belirtiler:

• Bilinç kaybı

• Dalma veya boş bakma

• Tüm vücutta kasılma ve titreme

• Dil veya yanak ısırma

• Ağızdan köpük gelmesi

• İdrar kaçırma

• Ani psikolojik değişiklikler

• Hoş olmayan koku veya tat hissetme

Epilepsi Nöbet Türleri Nelerdir?

1. Jeneralize (Genel) Nöbetler

Tüm beyin etkilenir. Belirtiler:

• Bilinç kaybı

• Kasılma-titreme

• Ağızdan köpük gelmesi

• Diş sıkma, çene kilitlenmesi

• Dil ısırma, idrar kaçırma

2. Parsiyel (Fokal) Nöbetler

Beynin belirli bir bölgesi etkilenir. Belirtiler:

• Vücudun tek tarafında kasılma veya uyuşma

• Yutkunma, göz kırpıştırma

• Kıyafetlerle oynama, etrafa bakma

• Davranışsal değişiklikler

Aura Nedir?

Bazı hastalar nöbetten hemen önce “içine doğmuş gibi” bir his yaşar. Bu erken uyarı belirtisine aura denir. Her hastada görülmeyebilir.

Epilepsi Nöbetini Ne Tetikler?

Epilepsi hastalarının nöbetlerini tetikleyebilen bazı yaygın faktörler vardır:

• Uykusuzluk

• Açlık

• Fiziksel yorgunluk

• Aşırı stres

• Alkol ve uyuşturucu kullanımı

• Parlak ve yanıp sönen ışıklar (video oyunları, disko ışıkları)

• Enfeksiyonlar ve yüksek ateş

Fotosensitif Epilepsi

Bazı bireylerde yanıp sönen ışıklar nöbeti tetikleyebilir. Bu durum fotosensitif epilepsi olarak adlandırılır.

Epilepsi Tanısı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısı, hastanın öyküsü ve gözlemlere dayanır. Tanı koymak için genellikle şu yöntemler kullanılır:

• Hasta veya yakının anlattığı nöbet tarifi

• Video kaydı (varsa)

• EEG (Elektroensefalografi)

• Beyin MR görüntüleme

• Kan testleri ve metabolik incelemeler

Not: EEG her zaman nöbeti göstermeyebilir. Nöbet dışı çekimlerde normal çıkabilir.

Epilepsi Tedavisi Nasıl Yapılır?

1. İlaç Tedavisi

• En sık kullanılan yöntemdir.

• Nöbetin türüne göre ilaç seçilir.

• Hastaların %70–75’inde tek ilaçla kontrol sağlanabilir.

• Tedaviye yanıt alınamayan durumlarda birden fazla ilaç kombinasyonu gerekebilir.

• İlaçlar asla kendi başına bırakılmamalıdır.

2. Cerrahi Yöntemler

• İlaca dirençli hastalarda uygulanır.

• Video EEG ve ileri görüntüleme ile detaylı değerlendirme yapılır.

• Uygun hastalarda epilepsi cerrahisi uygulanabilir.

3. Diğer Seçenekler

• Nörostimülasyon (vagus siniri uyarımı)

• Ketojenik diyet (özellikle çocuk hastalarda)

Gebelik Düşünen Epilepsi Hastaları

• Gebelik planlayan kadınlar, mutlaka önceden doktor kontrolüne gitmeli ve ilaçları yeniden düzenlenmelidir.

Epilepsi Nöbetinde İlk Yardım Nasıl Yapılır?

Epilepsi nöbeti geçiren birine yardım etmek için:

1. Sakin olun.

2. Kişiyi yere yatırın ve etrafını güvenli hale getirin.

3. Başının altına yumuşak bir destek koyun.

4. Sıkı giysileri gevşetin.

5. Ağzına kesinlikle bir şey sokmayın.

6. Nöbet sonrası kişiyi yan çevirin (kusma riskine karşı).

7. Süre tutun ve tamamen toparlanana kadar yanında kalın.

Hangi Durumlarda 112 Aranmalı?

Aşağıdaki durumlarda acil yardım (112) çağırılmalıdır:

• Nöbet 5 dakikadan uzun sürüyorsa

• Kişi ilk kez nöbet geçiriyorsa

• Nöbetler art arda geliyorsa

• Ciddi yaralanma olduysa

• Nöbet sonrası nefes alma güçlüğü varsa

• Kişi hamileyse veya suda nöbet geçirdiyse

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Epilepsi nedir?

Beyindeki anormal elektriksel aktivite nedeniyle ortaya çıkan, tekrarlayan nöbetlerle seyreden nörolojik hastalıktır.

Sara hastalığı belirtileri nelerdir?

Bilinç kaybı, kasılma, titreme, dalma, düşme, ağızdan köpük gelmesi, dil ısırma gibi belirtiler görülebilir.

EEG normal çıkarsa epilepsi yok mu demektir?

Hayır. EEG nöbet dışında normal olabilir. Klinik öykü ve diğer tetkiklerle birlikte değerlendirilir.

Epilepsi kalıtsal mıdır?

Bazı epilepsi türlerinde genetik faktörler rol oynayabilir, ancak tüm epilepsiler kalıtsal değildir.

Epilepsi nöbeti geçiren kişiye ne yapılmalı?

Kişi güvenli bir alana alınmalı, başı desteklenmeli, nöbet bitene kadar yanında kalınmalıdır. Ağzına hiçbir şey sokulmamalıdır.

Epilepsi nöbeti kaç dakika sürerse tehlikelidir?

5 dakikayı aşan veya art arda gelen nöbetler acil müdahale gerektirir.

Kaynaklar

• WHO – Epilepsi Hakkında Bilgi

• NHS – Epilepsi

• Mayo Clinic – Epilepsi Tedavisi

• Epilepsy Foundation